БІЗ СОҒЫСТЫ КӨРГЕН ЖОҚПЫЗ

Сейду оның бетінен сүйді. Дәрігерлермен сөйлескенін, оларды жақсы танитынын, ауруханада көп ұстамаймыз деп уәде бергенін, қолы қалт еткенде өзі барып тұратынын, арба болса бұларды да апарарын, тағы сондай толып жатқан көңіл жұбатар жылы сөздерін айтып жатты.

Бес жасар қыз бен кішкене бала ұйықтап қапты. Апам келеді деп күтіп-күтіп, қалжырп ұйықтапты.

Сейду Гүлжамалға колхоздың қоймасынан алған он кило бидайын берді. Гүлжамал селт етіп қуанған жоқ, дәлізден үлкен шелек әкеліп, бидайды соған аударды да, қапшықты босатып Сейдудің өзіне қайтып берді.

–Ертең бәрін диірменге тартып алам ғой,–деді. Ол үш күннің ішінде есейіп кетіпті. Қимылы мен сөзінде балаға тән бір де бір нышан жоқ.

Ертең кеп диірмен тартуға көмектесетінімізді айтып біз шығуға беттедік. Сол кезде Гүлжамал Сейдуге қарап:

–Былтыр… әскерге кеткен балалар бар еді ғой, – деді даусы дірілдеп. –Солардың біреуі… Мәден… қаза бопты.

–Не дейді? Қашан?

–Кеше таңертең хабар келді. Естімеген екенсіздер ғой.

Біз солай қарай тарттық. Әлгінде Сейду колхоздың кеңсесінде, қоймасында болып шыққанда бұл хабарды оған ешкімнің айтпағанына таңдандық. Әлде, өздері де естіген шығар деп ойлады ма екен? Тегінде, мұндай хабарды жұрт айтқысы келмейтін, мүмкін содан да шығар.

Көз алдымызға «Оппа! Қырық бір! Оппа! Қырық үш! Ура-а! Жеңіс!»– деп айқайлаған Мәденнің үні келді. Даусы дәл қасымыздан естіліп тұрғандай. Сонан соң  оның жалаңаш билеп жүргені, қоштасар түнгі: «Қорқатын не бар? Неміс пе? Одан неменесіне қорқасың? Ол да біз сияқты адам. Бірақ, апамды аяймын»,– деген жігіттігі мен балалығы бірдей байқалатын сөзі құлақта қайта-қайта жаңғырғандай болды.

Енді оның даусын біз ешқашан естімейміз, ешқашан! Ондай адам болған жоқ, туылған жоқ! Бәрі бітті! Жарық дүниеге келіп ана сүтімен тәй-тәй басты, жүгірді, жылады, күлді, оқыды, ауыра қалса әке-шешесі жан ұшырып емдетті, тәрбиеледі, мәпеледі. Сонда не үшін? Не үшін? Оны баптап-сақтап, балғын кеудесін оқ тесіп өту үшін бе?

Бұрын күйеуі мен үлкен баласынан қабат айырылған ана ортаншы ұлының қазасын естігенде жыламапты. Үйіне жүгіріп кіріп, мектепке кеткелі жатқан бесінші кластағы кенже баласын бас сап құшақтай алыпты.

«Кетпейсің, кетпейсің! Жібермеймін ешқайда. Өлсем де жібермеймін… Бармайсың мектепке!»

Құлман екеуміз түнделетіп қайтып келе жатырмыз. Тағы да үнсізбіз. Көктемнің қара суық желі мұздай алақанымен арқамыздан тағы да итеріп келеді. Тағы да сол жұлдыздар, бірақ олар бүгін өткен жолғыдай емес, аспанға сыймай сығылысып, жапырлап тұр.

–Оңғар,–деді Құлман.

–Не?

–Сен… біздің үйге кеп жүретін арбаны білесің ғой. —Мен оған таңдана, үрейлене қарадым.

–Иә! Көргем!

–Ол арба… – Құлман деміне тұншығып, сөйлей алмай мүдіріп қалды. – Ол арба.. Оны мен білемін.

–Ол кім?

–Ол… басқа колхоздан. Апам сол арбаға көп мінеді. Кейде, мен жоқта үйге де еріп келетін көрінеді.

–Қарындасың бар емес пе?

–Оған дәлізге төсек сап береді екен. Ешкімге айтпа, айтсаң пешке тығып жіберемін деп қорқытыпты. Өткенде, Мәденді шығарып сап қайттық қой, сонда қарындасым көрпеге оранып, таң атқанша ауызғы үйде отырыпты. Мен келсем, отырған орнында ұйықтап қалған екен. Ұрыстым, қорқыттым. «Айтпасаң мүлде кетемін»,–дедім. Ол бәрін айтып берді. Апамды да, өзімді де өлтіргім келді. Бірақ қарындасымды аядым. Ол жалғыз қалады ғой.

Төбемнен жасыл түскендей болды. Бұл соғыстан келген қайғылы хабардан бір мысқал ғана ауыр, бір мысқал ғана жеңіл еді. Және осының бәрін тел қозыдай бірге өсіп, бірге жүрген,  бірге сырласатын Құлманның осы кезге дейін тісінен шығармай ішіне сақтап келуі де бір жағынан мені қайран қалдырса, екінші жағынан ызамды қоздырды. Бірақ мен бұл ашу-ызамды білдіре алмадым, оған тап қазір өкпе-реніш айтып жату мүлде орынсыз, мүлде артық, мүлде жасанды сияқты боп көрінді.

–Оңғар,–деді ол тағы да.

–Иә.

–Бар ғой.., Менің кейде… бір жаққа қаңғып кеткім келеді. Ешкім білмейтін, танымайтын жаққа. Бірақ тағы да қарындасымды тастай алмаймын. Мен кетсем ол жылайды ғой. Оның менен басқа ешкімі жоқ. Үйге кірсем көкемді аяймын. Ол соғыста жүр, ал әйелі (апам демей әйелі деді) біреудің арбасына мінеді, кейде тіпті үйге де қонбайды. Мүмкін, дәл сол кезде көкем қансырап жатқан шығар.

Оның даусы дірілдеп, сөзінің соңы әрең ғана естілді. Бірақ, көзіне жас алмады. Ол берік еді, ол өзін-өзі ұстай білетін.

Біз оның үйіне таяндық. Сол кезде ол қалт тұра қалды. Қараңғыда еңкейіп, қолымен жерді сипалай бастады.

–Құлман, саған не болды?

–Қарашы, мынау арбаның ізі ғой?

–Иә.

–Мен кеткенде жоқ болатын. Демек, ол… ол тағы келген…

Құлман бойын көтеріп, көпке дейін бір орнынан тапжылмай үнсіз тұрып қалды. Оның жүзінде қандай өзгерістер болғанын қараңғыда байқай алмадым.

Әлден соң барып:

–Сен… сен кете бер, – деді тістеніп.

Мен оны жалғыз тастауға қорықтым.

–Жоқ, кетпеймін.

–Бара бер деймін, мен қазір кіремін.

–Екеуміз бірге кіреміз.

Біз үйге кірдік. Құлманның апасы мен қарындасы жатып қапты. Құлман терезе алдында сығырайып тұрған май шамды көтеріп қойды. Біздің дүрсілімізді естіп, басын көтеріп қайта жатқан апасы шамның пілтесі көтерілген кезде:

Pages: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21