Мазасыз күндер

— Бізде крест (сым айқасуы) әрбір сегіз бағанадан кейін қойылу керек пе еді? — деді Махамбеков менің қасыма келіп.

— Жоқ, жетеуден кейін.

— Ә, онда… Гриша! — деді ол айқайлап, бізден екі бағана алыс тұрған жігітке. — Ана кресіңді алып таста-а. Сүйт те, бергі бағанаға қондыр. Естідің бе? Бағана басында тұрған жігіт бетін бізге бұрып:

— Не дейсіз? — деп дауыстады.

Махамбеков екінші рет айқайлап бергенде, төңіректі жаңғырта салдырлап келіп қалған поезд оның дауысын тұншықтырып кетті. Сонан соң ол ызалана қолын бір сілтеп, өзі солай қарай жүрді. Біраздан соң Махамбеков екеуі бері қарай келе жатқанда әлгі Гришаның әнеу күні, мен байланыс белімшесінің қақпасына алғаш рет келгенімде, іштен жүгіре шығып, дәл табанымның астына темекі тұқылын лақтыратын жігіт екенін тани кеттім. “Қандай балғын жігіт дедім іштей.  Тіпті, бала деуге де болады”.

Осы кезде менің есіме сонау балалық шағым елестеп өткендей болады. Сонда да мен тап осы Гришадай едім ғой. Бұл бәрін біледі, тіпті, өзінен үлкендермен де таласар. Ал мен бұлай бастаған жоқ едім, мүлде басқаша.

Мен машина жаққа қарай жүріп, сымдарының қалай тартылып жатқанын бақылауға кірістім. Неге екені белгісіз, дәл осы кезде түндегі әйел бейнесі көз алдыма тағы да елестеп өтті. “Ол… неге қарады екен?

Бірақ бұл ойлануға тұратын нәрсе ме соншалықты. Қараса несі бар. Мүмкін, домбыра үніне еліктеген шығар, мүмкін, бөгде адамның

бұл жерге ғайыптан пайда болғанына таңданып тұрған шығар, мүмкін, жай, әншейін-ақ қараған шығар. Түу, мейлі, не болса да қарады да кетті, оның несіне дал боламын!

— Мәкәрім ағай, сымның осы тартылғаны бола ма? — деп дәл төбемнен саңқ еткен дауыстан селт етіп жоғары қарағанымда, бағана басында өз сұрағынан өзі ұялып, мұнан әрі қарай не дерін білмей тұрған жас жігітті көрдім. Мен көзімді тайдырып әкетемін дегенше әбден қысылып біткен ол, әлгі сөзін тағы бір қайталап:

— Осысы бола ма? — деді сыбырлағандай.

–Жоқ, әлі де. Мыс сым ыстықта тез босап кетеді ғой, сәл тартыңқыра.

Әрмен “тарт” деген белгі білдіріп, бізден тас лақтырымдай жердегі блокшыларға қолын көтерді. Сым тағы біраз тартылды.

— Тоқтат! — Жігіт блокшыларға қолын бір сермеді де “байла” деп көрші бағанаға айқайлады. Осы “байла” деген дауыс бір ауыздан бір ауызға көшіп, алыстап-алыстап барып мүлде жоғалады.

— Мәке, күн тіпті қайнап кетті ғой, біраз сусындап алсақ қайтеді, — деді Махамбеков маған жақындай бере.

Өзім де қатты шөлдегендіктен бұл ұсынысты сол мезетте-ақ қабылдадым.

Теміржол көпірінің астына кіріп, салқын да желкемді жерде тамақты қарбыта жедік. Бәріміз үнсізбіз. Әркім өз ойымен. Тек арамыздағы егде тартқан Захаров қана көпірдің мықты салынғандығы жайлы, егер осыдан үй соқса баланың баласына сөзсіз жететіндігі жөнінде оқтын-оқтын күңкілдеп айтып қояды. “Ол жас па екен, әлде, кәрі ме?” деген сұрақ менің ойыма тағы да еріксіз оралды. “Егер, өзім айтқандай жай ғана қараған болса, — дедім тағы да, — олайша ұзақ тұрмас еді ғой. Ал музыканы тыңдау үшін орындаушысына тесілудің қажеті шамалы”.

Ойыма осы сұрақ сап етумен бірге “бүгін кешке оның қандай адам екендігін толық білуім керек” деп түйдім.

Жұмыстан қайтып келеміз. ГАЗ—69 машинасының ішінде үшеуміз. Мен, шофер және Махамбеков. Күні бойы шаршағандықтан ба, ешқайсымыздың сөйлеуге зауқымыз соқпайды. Осылайша үнсіз отыра беру рахат сияқты. Айналаң сарғыш тартқан қуаң дала. Қай жерге барып қонары белгісіз, шұбатылған мизамдар жер бауырлап қалқып барады. Анда-санда үп еткен күздің қатқыл желі, қураған раңдармен әзілдескендей оларды қытықтап өтіп, дір еткізеді.

Машина үстінде теңселе түсіп, осылардан көз алмайсың. Өзің осында болсаң да, қиялың қиянда жүреді. Үйіңді, әйеліңді, бала-шағаңды ойлайсың. Кей кезде әлдеқашан дүние салған әке-шешең де есіңе түседі. Сөйтіп келе жатып, тәтті бір ұйқыға шомасың. Машинаның селт еткенімен оянып кетіп, көзіңді қайта жұмасың. Қалжырағандықтан ба, әлде денеге сіңген күн қызуынан ба тұла бойым әлі ысып тұрған сияқты. Бір кезде қарсы алдымыздан сиыр жетектеген бір кемпір кездесті. Сиыры жетекке жүрмей төрт тағандап тұрып алған. Кемпір желге ұшқан ақ жаулығын көтеріп алып қолындағы арқанның ұшымен сиырдың жамбасына салып-салып қалады. Осыны көріп отырып, менің есіме үйдегі кемпір түсе кетті де Махамбековке деп арнаған іштегі сұрақтарымды сыртқа шығарудың сәті енді келді-ау деп бір-екі сауал қоюға бекіндім.

— Зәке, — дедім тұңғыш рет оның есімінің басқы әріптерімен атап.

Менің дауысым тым көмескі шықты ма, ол үндеген жоқ. “Зәке” — дедім тағы да дауысымды көтере түсіп.

— Сізді тыңдап отырмын, — деді ол айта беріңіз дегендей бетіме күлімсірей қарап.

— Мен, ана кемпірді аяймын.

— Қайсы, әлгі сиыр жетектеп бара жатқанды ма?

— Жоқ. Үйдегі.

— Ә, — деді Махамбеков менің орындығымның арқалығына қолын сүйеп. — Салиха кемпірді ғой? Ие, ол соншалықты кісі аяйтындай халде ме екен?

Pages: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25