МҰРАГЕРЛЕР

СССР  халық әртiсi Сәбира Майқановаға арнаймын

                  ҚАТЫСУШЫЛАР:

Салиха

Сызғанова

Сызғанов

Төрехан

Перуза

Жiгiт

Қалыңдық

Комиссияның  бiрiншi мүшесi

Комиссияның екiншi мүшесi (әйел)

 Үй сатып алушылар

Жұмысшылар

                                  БIРIНШI  БӨЛIМ

Қазақстанның облыс орталықтарының бiрi боп саналатын қаланың шеткерi жағына орналасқан шағын бау-бақшасы бар, төбесiн қызыл түнiкемен жапқан еңселi үй. Үй жиһаздары 40-50-жылдардың  үлгiсiнде. Бұл шаңырақта жастар тұрмайтындығы ескi бұйымдардан, олардың жиналуынан- ақ анық аңғарылады.

Қыстың қақаған кезi. Үстiне сары күпәйке киiп, белiн буынған, басына салы орамал тартқан Салиха  бiр қап аязды алып iшке кiредi. Қолындағы көмiр толы шелегiн пеш жанына қойып, қалақпен пешке көмiр салады. Сонан соң пеш жанындағы столға кеп отырып, дауыстап қағаз жаза бастайды… Әр әрпiн бөлiп ежiктей  жазады.

 САЛИХА. Ха-бар-лан-дыр-у… ды-ру. Жi-бi-i, түзу, түзу, ерлi-зайыпты кiсi-лер бол-са пәтерге жiберемiн. Пауыс… Пауы-ыс… Құдай-ай, осы бiздiң көшенiң атын айту ақырет! Немене едi? Пауыс… Жарайды, көшенiң атын ертең жазармын. (Осы кезде ит абалап, есiк тақылдайды).

–Астапыралла! Борандатып жүрген кiм болды екен? Қазiр, қазiр (Есiктi ашады. Үйге 24-25-тер шамасындағы жас жiгiт кiредi. Әрi сыпайы, әрi жұпыны киiнген. Суыққа тоңғандықтан тiсi тiсiне тимей дiр-дiр етедi).

 ЖIГIТ. Сә-әләматсыз ба, апай… әжей!..

САЛИХА (оған таңданып қарап). Танымадым, қарағым, кiм боласың?

ЖIГIТ. Туһ, осы қаладан жөн сұрауға жарайтын адамды да кездестiредi екенмiн-ау. Бәрi есiгiн ашпайды, немесе, «аулақ жүр» дейдi. Жұрт не боп барады? Апай… Iмм… әжей… ана… пешке барып жан шақырып алайыншы.

САЛИХА. Иә, шақырып ала ғой.

(Жiгiт кiшкене орындық алып, пештiң алдына барып отырады).

         Танымадым, қарағым кiм боласың? Бiр жерде көрген сияқтымын ба?..

ЖIГIТ. Сiз менi танымайсыз, әже?

САЛИХА. Иә, иә! Алжыды деген осы, бүгiн көрген адамыңды ертең ұмытасың. Сен әлгi… терi жинаушы Сақтапбергеннiң былтыр әйелiн қоя берген баласы емессiң бе?

ЖIГIТ (күлiп). Жоқ, әже! Мен жаңадан үйленгелi жүрген жiгiтпiн. Сiз менi танымайсыз. Ешқашан көрген жоқсыз. Мен де сiздi ешқашан көрген емеспiн.

САЛИХА (шошып). Не дейдi? Сонда сен… Мүлде бөтенсiң бе? Ойбай-ау… Осындай түн iшiнде… танымайтын адам… Жоқ, айналайын, жөнiңдi тап!

ЖIГIТ. Қорықпаңыз, әже, кетемiн, кетемiн!.. (Жiгiт орнынан тұрып, есiкке жақындайды).  Бiз үйленетiн едiк!

САЛИХА. Иә, маған неғыл дейсiң! Үйлене бер!

ЖIГIТ. Бiзге пәтер керек едi. Аяғымнан сарсылғаныма екi күн болды. Қыс iшiнде баспана табу қиын екен.

САЛИХА. Онда жазда үйленiңдер.

ЖIГIТ. Тым болмаса бiр-екi ай тұра тұрсақ, сонан соң басқа пәтер тауып алар едiк.

САЛИХА. Немене, жазға дейiн шыдамай барасыңдар ма?

ЖIГIТ. Жағдай солай боп тұр, әжей. Бос бөлмелерiңiз жоқ па?

САЛИХА. (сәл ойланған соң). Жоқ. Бос бөлме жоқ. Өзiмiз әрең сыйып отырмыз.

ЖIГIТ.  Амал қанша, тағы iздеп көрермiн. Отыңызға жылытқаныңыз үшiн рақмет! Сау болыңыз!

САЛИХА. Сау бол!..  Айтпақшы, бiздiң көшенiң аты қандай едi?

ЖIГIТ. (таңдана күлiмсiреп). Паустовский.

САЛИХА. Ә-ә, иә… иә. Пауыстов, Пауыстов… Жарайды, жүре бер! (Жiгiт шығып кетедi). Иман жүздi бала екен. Бетiн бекер қайтардым-ау, байғұстың.  Мына боранды түнде қайда бармақ ендi?! (Есiктiң iлгегiн қайта ашып, оның соңынан айғайлайды). Әй, бала-ай! Әй-у! Дию ма, перi ме, табан астында қайда кетiп қалды! Жiбi түзу ерлi-зайыпты адам болса пәтерге жiберемiн деп өзiм де көшеге қағаз iлгелi отыр едiм. Мына боран болмағанда бүгiн барып iлiп те келетiн ем ғой. Бекер болды-ау, ә! (САЛИХА есiктi iлiп, пеш үстiндегi шәугiмге су құя бергенде ит абалап, есiк қайта тақылдайды). Әлгi бала болды ғой деймiн. Ендi жөндеп сөйлесейiн.

(Ол есiктi ашқанда, iшке елуге кеп қалған, пысық, қағылездеу Сызғанова кiредi. Үстiнде құндыз жағалы пальто, басында қара түлкiден тiгiлген бөрiк бар. Оның киiмдерi қымбат болғанмен өзiне үйлеспейтiнi, талғамының төмендiгi көрiнiп тұр).

СЫЗҒАНОВА. Бұл –Төреханның үйi ме?

САЛИХА. Төрехан? Ә-ә, иә-иә. Төренiң үйi.

СЫЗҒАНОВА. Сiз – Салиха апайсыз ғой?

САЛИХА. Иә.

СЫЗҒАНОВАақтап, орамалымен көзiн сүртедi. Дауыс шығарып жылаған болады, бiрақ онысы жасанды екенi көрiнiп тұр.

СЫЗҒАНОВА (орындыққа отырған соң). Бұл тiршiлiкте қол тиген бе? Төренiң қайтыс болғанын тым кеш естiдiк. (Жылайды). Жетiсiне үлгiре алмадық, сонан соң, қырқына жетейiн деп екi өкпемдi қолыма алып, келiп отырғаным ғой.

(Манадан берi, бiр жағы, үрейленiп, екiншiден, «Бұл кiм болды?»–деп, оған таңдана қарап отырған САЛИХА дауыстап жiбередi).

САЛИХА. Құдай-ау… Сен… сен Орынбор жақтағы Төренiң қарындасымысың?

СЫЗҒАНОВА. Иә, апа, иә (Жылайды).

САЛИХА. Ойбұ-ұй, қара басып танымай қаппын. Көрмегелi де талай заман өттi ғой. Осы үйдiң адамы болсам да, аға сенiкi, ағаңның иманын берсiн  (Оны кеп құшақтайды).

СЫЗҒАНОВА. Қызыңыз қайтыс болғанда да келе алмадық. Жан-жақтан айыпты боп жатырмыз.

САЛИХА. Е-е, адамның қолы тiрiде тие ме? Айып бар ма сендерге, жер шалғай. Тiрi тiршiлiгiн жасайды… Тек, ана… Төренi айтам да…

СЫЗҒАНОВА. Иә, Төреханды неге айттыңыз?

САЛИХА. Ауырып көп жатты ғой… Соғыс салған жарақат сол бойы жазылмады. Қатты ауырды. Сол кезде маған. «Апа-ай, сiздi қинадым-ау! Артымнан iздеп келер туған-туысым жоқ едi, сiз туған анамнан артық болдыңыз»,– дегенде ет-бауырым езiлiп жыладым ғой (Жылайды).

Pages: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13